Αυτόματα Προγράμματα έκθεσης.

 

Ποια είναι η διαφορά του auto (αυτόματος έλεγχος φωτογράφησης), από το program (πρόγραμμα αυτόματου ελέγχου), και τα άλλα προγράμματα.

 

 Τα συστήματα αυτόματου ελέγχου της έκθεσης της φωτογραφικής μηχανής, έχουν προγραμματιστεί για να δώσουν σωστή εκφώτηση (του φιλμ, ή του ψηφιακού αισθητήρα), ανάλογα με το φωτισμό, και κάποιες άλλες συνθήκες, ίσως. Στόχος είναι πάντα η «πλήρης» καταγραφή της τονικότητας του θέματος. Το τι θεωρούμε πλήρης, είναι ένα άλλο θέμα στο οποίο η απάντηση είναι η χρήση: αντιστάθμιση έκθεσης +/-.και έχει να κάνει με το θέμα και πως θέλει ο φωτογράφος να το αναδείξει.

  Η αυτόματη έκθεση: auto ή Α, (πλήρως αυτόματη έκθεση) τεχνικά και ιστορικά είναι η πρώτη και παλαιότερη αυτόματη έκθεση που βρέθηκε σε φωτογραφική μηχανή.

Οι εντελώς ερασιτεχνικές, φθηνές, μικρές ψηφιακές πλέον μηχανές, δεν έχουν άλλο πρόγραμμα από αυτό.

Αυτή η λειτουργία auto ή Α, ή full auto exposure, κρατάει σαν δεδομένο το άνοιγμα του φακού που ίσως έχουμε επιλέξει, ή, αυτό που μπορεί να έχει προγραμματιστεί από το κατασκευαστή (αν υπάρχει η δυνατότητα). Μπορεί όμως να είναι και εντελώς ανοικτό f/3,5 ή f/2,8 μόνιμα (έχω πχ μια φωτογραφική με f/3.8 μόνον). Στη συνέχεια, η «μηχανή» ρυθμίζει το χρόνο του κλείστρου (ηλεκτρονικό σήμερα, και σπανίως μηχανικό) ανάλογα με το φωτισμό. Δίνει δηλαδή προτεραιότητα στο άνοιγμα του φακού, (ή στο διάφραγμα αν το θέλετε) και προσαρμόζει στα πλαίσια του εφικτού (διαβάστε τεχνικά χαρακτηριστικά) το χρόνο έκθεσης.

Πχ, αν έχουμε επιλέξει άνοιγμα f=8 (αν υπάρχει), η μηχανή θα ρυθμίζει το φωτισμό αυξομειώνοντας το χρόνο του κλείστρου όσο χρειάζεται, μέσα στο εύρος δυνατοτήτων του κλείστρου και της ευαισθησίας ISO.

Συνήθως, το full auto, δίνει χρόνους από 2 δευτερόλεπτα, μέχρι 1/2000 του δευτερολέπτου (και σπάνια λιγότερο).

Στις ποιο ακριβές μικρές, αυτόματες φωτογραφικές μηχανές, ίσως κρύβονται περισσότερα «εργαλεία» εφέ, και «δημιουργικά προγράμματα» χωρίς όμως πραγματικά ιδιαίτερο όφελος.

Ανοίγοντας το διάφραγμα (αν επιτρέπεται), μπορούμε να συντομέψουμε το χρόνο, πχ f=2,8 και ο χρόνος κλείστρου να γίνει 1/250 για το ίδιο θέμα, αν υπάρχει πρόβλεψη.

Το πρόγραμμα auto, είναι η γνωστή προτεραιότητα διαφράγματος (κατά κάποιο τρόπο, εφόσον δεν υπάρχει εναλλακτική), αλλά, σχεδόν πάντα παράγει απρόβλεπτες εκθέσεις, αστοχίες, χαμένες φωτογραφίες (σκοτεινές, υπέρ-φωτισμένες, κουνημένες, θολές, κλπ). Η πληροφόρηση είναι πάντα ελλιπής, αλλά και να υπήρχε, δεν υπάρχουν άλλες δυνατότητες. Χρησιμεύει ίσως όταν πρώτο μας μέλημα είναι το βάθος της εικόνας και η καλύτερη ποιότητα των φωτογραφιών που θα προκύψει από τη χρήση ανοίγματος φακού f=8, ή f=11, όπου συνήθως ο φακός αποδίδει το μέγιστο, αν όμως έχει προβλεφτεί από το κατασκευαστή αυτό, και αν πραγματικά έχει κάποιες δυνατότητες ο ταπεινός φακός της οικονομικής φωτογραφικής, συνήθως ζουμ 3-5Χ. Συχνά, σήμερα, μια φωτογραφική των 70-100 Ευρώ, έχει μόνο ψηφιακό ζουμ= άχρηστο από πλευράς ποιότητας.

Αν έχουμε, ή θέλουμε επιλογές διαφραγμάτων, και πραγματικό φακό ζουμ, μιλάμε για ποιο καλές μηχανές πλέον με το ανάλογο κόστος. Μιλάμε για κόστος σήμερα 10/2026 από 250 Ευρώ και αρκετά, έως και πολύ ποιο πάνω. Με την επιλογή αυτή (πλήρως αυτόματη έκθεση), θα πρέπει να έχουμε συνεχώς στραμμένη την προσοχή στο χρόνο που θα χρειαστεί το κλείστρο προκειμένου να πραγματοποιήσουμε εκθέσεις χωρίς θόλωμα λόγω κίνησης της φωτογραφικής μηχανής. Αν ο χρόνος αυτός κάπου εμφανίζεται ως πληροφορία, και αν κατέβει στο 1/60, ή 1/30 του δευτερολέπτου, θα υπάρχει μεγάλο πρόβλημα σταθερότητας στη λήψη εκτός πάλι και η μηχανή έχει ενσωματωμένο οπτικό σταθεροποιητή, πράγμα σπάνιο για οικονομική μηχανή. Όπως και να έχει, θα φανεί το τεχνικό σφάλμα στην προβολή. Μερικές ακόμη και ταπεινές φωτογραφικές μας προειδοποιούν για το πρόβλημα αυτό με αλλαγή του χρώματος των φωτεινών πληροφοριών σε κόκκινο, μέσα από το σκόπευτρο, ή με κάποιο ηχητικό σήμα.

Γενικά, αποφεύγουμε πάντα το πρόγραμμα αυτό, λειτουργία auto ή Α, (full auto exposure), διότι μόνο μπελάδες προκαλεί και αστοχίες.

Στις νεότερες φωτογραφικές μηχανές, θα δούμε ότι υπάρχουν ίσως δυο επιλογές auto με σύμβολα: μια Αe, και άλλη μια At, ή As  (t /s = χρόνος κλείστρου). Διαφέρουν από το απλό, πλήρως αυτόματο πρόγραμμα, οι δυνατότητες ενημέρωσης και ελέγχου προστατεύουν το φωτογράφο καθώς το λογισμικό , ο επεξεργαστής, η οθόνη ίσως και το οπτικό σκόπευτρο (αν υπάρχει) δίνουν κάποιες πληροφορίες κάθε φορά που ο χειριστής πιέζει το κουμπί φωτογράφισης. Διαφορετικά όλα γίνονται με «τυφλό σύστημα».

H επιλογή At, δίνει προτεραιότητα στο χρόνο του κλείστρου που έχει επιλέξει ο φωτογράφος και η Ae δίνει προτεραιότητα στο άνοιγμα του φακού. Άρα πρέπει να υπάρχει κάπου στο σκάφος της μηχανής και επιλογέας ταχυτήτων (1 δευτερόλεπτο ~2000 του δευτερολέπτου) ίσως με ειδικό κουμπί, ή κάρτες= menu επιλογής από την οθόνη ελέγχου-σκόπευσης. 

Αυτή η λειτουργία Ae είναι σχεδόν ίδια σαν αποτέλεσμα με την auto των παλιότερων φωτογραφικών μηχανών για φιλμ.

Η ύπαρξη της δυνατότητας At/ As, συναντάται στις σύγχρονες αυτόματες φωτογραφικές μηχανές που διαθέτουν συνήθως φακούς αυτόματης εστίασης ελεγχόμενους από μικροεπεξεργαστή, τόσο για την εστίαση όσο και για το άνοιγμα του διαφράγματος.

  Η λειτουργία program ή Ρ, διαφέρει στο ότι ο χρόνος πολύ δύσκολα θα κατέβει στο 1/60 (θέμα ελέγχου και επιλογής του εύρους χρόνων από το φωτογράφο). Βασικά, θα δοθεί προτεραιότητα στο 1/125 του δευτερόλεπτου,  ακόμη και στο 1/250 (για ασφάλεια) και θα ρυθμιστεί ανάλογα το άνοιγμα του φακού. Αν το 1/125 δεν είναι εφικτό με όλο το άνοιγμα του φακού, τότε ο χρόνος θα κατέβει στο 1/60. Μετά από αυτό το σκαλί, θα υπάρξει η προειδοποίηση (λογικά πρέπει να υπάρξει) ότι ο φωτισμός είναι λίγος και χρειάζεται υποβοήθηση με το φλας, αν έχουμε επιλέξει ανάλογα. Ακόμη, το λογισμικό μέσα από το program ή Ρ, θα αυξήσει, αν χρειαστεί, την ευαισθησία ISO για να μη βγουν κουνημένες οι φωτογραφίες (αν του έχουμε δώσει και αυτή την έγκριση). Υπάρχει περίπτωση, η μηχανή να μη τραβάει φωτογραφία, αν ο φωτισμός απαιτεί όλο το άνοιγμα του φακού και ταχύτητα 1/8 για παράδειγμα για να μην υπάρξει καρέ με κουνημένη φωτογραφία. Η λειτουργία program, δεν επιτρέπει συνήθως, λήψεις με χαμηλούς χρόνους. Είναι βασικά μία λειτουργία για εξωτερικές λήψεις με τη φωτογραφική στο χέρι. Με λίγα λόγια, αν θέλετε να χρησιμοποιείτε ένα πρόγραμμα αυτόματης και αποτελεσματικής φωτογράφησης, αυτό είναι το ασφαλέστερο, αν κατανοήσετε και τις δυνατότητες που προσφέρει και μάθετε να τις χρησιμοποιείτε.

 Μερικές φωτογραφικές (συνήθως οι καλές αλλά ερασιτεχνικές= αργές σε συνεχόμενες λήψεις έως 4/λεπτό), έχουν ένα “έξυπνο” πρόγραμμα, που “καταλαβαίνει” το είδος της φωτογραφίας που θέλουμε να πάρουμε (πορτρέτο, τοπίο, σπορ, κοντινή λήψη), έτσι αυτόματα βελτιστοποιούν τα στοιχεία χρόνο κλείστρου-άνοιγμα φακού, για τη συγκεκριμένη περίπτωση. Άλλες φωτογραφικές, διαθέτουν αρκετά ειδικά προγράμματα για τα θέματα αυτά, τα οποία ο φωτογράφος θα πρέπει να επιλέξει με δική του πρωτοβουλία. Οι φακοί που θα εργαστούν στη θέση program, θα πρέπει να διαθέτουν τις ανάλογες επαφές επικοινωνίας με τον επεξεργαστή της φωτογραφικής και επομένως συνοδεύουν τις αυτόματες φωτογραφικές τελευταίου τύπου.

 Πολλές ακριβές φωτογραφικές μηχανές μονορεφλέξ, δίνουν τη δυνατότητα προγραμματισμού των δυνατοτήτων αυτών ώστε να έρθει η αυτόματη φωτογραφική μηχανή πιο κοντά στις ειδικές ανάγκες του κάθε φωτογράφου.

Μερικές από τις όμορφες δυνατότητες του προγράμματος P, είναι η αντίληψη της εστιακής απόστασης του φακού και η ανάλογη χρήση χρόνου για το κλείστρο. Δηλαδή, για τηλεφακό, η μεγάλο ζουμ Χ,  αυτόματα θα επιλεγεί χρόνος ανάλογος, πχ με χρήση φακού με 200 χιλιοστά εστιακή απόσταση, θα δώσει επιλογή χρόνου 1/250, το λιγότερο. Αν αλλάξουμε σε κανονικό φακό, αυτόματα για τις ίδιες φωτιστικές συνθήκες, το πρόγραμμα θα δώσει χρόνο από 1/60~1/125 (αν ασφαλώς ο φωτισμός και η χρήση του φιλμ επιτρέπουν αυτούς τους χρόνους).

Μια άλλη χρήσιμη δυνατότητα του προγράμματος Ρ  (program) είναι ότι αυτόματα με τη χρήση του φλας ο χρόνος του κλείστρου γίνεται 1/90 (στις περισσότερες αυτόματες φωτογραφικές). Αν αυτό δεν μας βολεύει, θα πρέπει να αλλάξουμε το πρόγραμμα σε αυτόματη λειτουργία με προτεραιότητα κλείστρου As/At, ορίζοντας χρόνο πχ 1/30 ή 1/60, ή 1/100.

Περισσότερα στο κεφάλαιο «φλας».

Οι καλές και ακριβές επαγγελματικές φωτογραφικές δεν διαθέτουν στο κεντρικό επιλογέα προγραμμάτων αυτές τις δυνατότητες, καθώς δεν χρειάζονται στους έμπειρους φωτογράφους. Διαθέτουν όμως άλλες δυνατότητες «ειδικών» ρυθμίσεων μέσα από «κάρτες» - menu.

 Πολλές φωτογραφικές διαθέτουν προγράμματα αυτόματης λειτουργίας με ταυτόχρονο υπολογισμό της κίνησης του θέματος, αυτόματο έλεγχο του φλας, μίξη του υπάρχοντος φωτισμού και του φλας, δυνατότητα να αλλάζουν αυτόματα τρόπο μέτρησης του φωτισμού για τον υπολογισμό της έκθεσης, αν η διαφορά φωτισμού από το κέντρο (σημείο ή spot) στο σύνολο της επιφάνειας (average) είναι μεγαλύτερη από 3 στοπ.

Η χρήση της συγκεχυμένης λογικής (fuzzy logic), δίνει πολλές επιπλέον δυνατότητες στο πρόγραμμα που έτσι κι αλλιώς είναι η αυτόματη λειτουργία της φωτογραφικής μηχανής που προτιμάει το μεγαλύτερο ποσοστό των φωτογράφων, εκτός των ολίγων που θέλουν να γνωρίζουν ανά πάσα στιγμή τι συμβαίνει με τη μαγική-σημαντική διαδικασία που ονομάζουμε έκθεση.

Η χρήση της λειτουργίας του προγράμματος αυτόματης έκθεσης αλλά και των ειδικότερων προγραμμάτων, είναι από τα καλύτερα εργαλεία για φωτογραφήσεις με κίνηση, πορτρέτα, κοντινά θέματα, τοπία, νυχτερινά θέματα, που λύνουν τα χέρια στους περισσότερους φωτογράφους όσο κι αν γκρινιάζουμε οι παλιότεροι ότι ξεχνάμε έτσι τι σημαίνει φωτογραφία.

Πληροφορίες για όλες τις δυνατότητες ρύθμισης του προγράμματος της φωτογραφικής σας μηχανής θα βρείτε στο βιβλίο χρήσης της φωτογραφικής σας μηχανής και στα τεχνικά χαρακτηριστικά.

 Πρόγραμμα προτεραιότητας φακού Af/Ae

Επιλέγουμε αυτό το πρόγραμμα, όταν υπάρχει και όταν θέλουμε οριστικά και αμετάκλητα πλήρη έλεγχο στη καθαρότητα από το πρώτο πλάνο (1μέτρο πχ), μέχρι το βάθος της φωτογραφίας (άπειρο). Συχνά στις λήψεις με τη φωτογραφική στηριγμένη σε τρίποδο, όταν δεν υπάρχει μέσα στο κάδρο κάτι κινείται, κι όταν ο χρόνος έκθεσης (μπορεί να φτάσει σε αρκετά δευτερόλεπτα) δεν μας περιορίζει. Το πρόγραμμα αυτό Af/Ae είναι το πλέον ειδικό και χρήσιμο για λήψεις εσωτερικών.

 Πρόγραμμα προτεραιότητας κλείστρου, η χρόνου έκθεσης At/As

Βασικά ο χρόνος που μετράται στη φωτογραφία είναι κλάσματα του ενός δευτερολέπτου. Το ειδικό πρόγραμμα προτεραιότητας κλείστρου μας δίνει την επιλογή και τη δυνατότητα να ορίσουμε εξ αρχής το χρόνο που κρίνουμε από γνώση, πρόβλεψη και πείρα ότι θα ακινητοποιήσει ότι κινείται μέσα στο κάδρο.

Το 1/125 έχει υπέρ, έχει και κατά. Έτσι θα σταματήσει πάρα πολλές κινήσεις όπως βάδισμα, θα καταγράψει με λίγο «αποδεκτό» θόλωμα τη κίνηση ενός πουλιού ανάλογα και με την απόσταση από το φακό, ή μια γάτας, θα δείξει ότι πραγματικά κάτι κινείται . Αν θέλουμε πλήρες και σαφές πάγωμα, ο χρόνος θα πρέπει να επιλεγεί 1/250, 1/500, ή 1/1000. Αλλά για ένα πρωταθλητή του στίβου, πχ στο επί κοντό, ή στο motocross, ακόμη και το 1/2000 δεν θα ακινητοποιήσει το άλμα. Εδώ τη λύση θα δώσουν: αύξηση ευαισθησίας ISO, ή, το ειδικό πρόγραμμα για σπορ, ή, ένας ακριβός επαγγελματικός και φωτεινός φακός με f/2,8. Ξηλωθείτε δηλαδή.

Επί πλέον, οι φωτογραφίες των σπορ χρειάζονται σίγουρα ταχύτερη μηχανή σε αυτόματη εστίαση και σίγουρα τη δυνατότητα για 12~24~36 καρέ /δευτερόλεπτο, και ένα ανάλογης αντοχής κλείστρο (500.000 ή 1.000.000, η περισσότερα κλικ!

 Ειδικά προγράμματα Τ και Μ.

 Mε το ειδικό πρόγραμμα Μ , το κλείστρο παραμένει ανοικτό όσο χρόνο κρατάμε πατημένο του κουμπί, όλες οι ρυθμίσεις, όλες όμως, γίνονται από το φωτογράφο. Η μηχανή χρειάζεται τηλεχειρισμό ενεργοποίησης κλείστρου. Οι περισσότερες καλές κόμπακτ και οι dSLR έχουν αυτό το πρόγραμμα.

 Τ, είναι ειδικό πρόγραμμα. Με την επιλογή του,  όπου πατάμε μια φορά το κουμπί, και ύστερα το αφήνουμε. Το κλείστρο παραμένει ανοικτό, μέχρι να πατήσουμε και πάλι του κουμπί για να κλείσει. Και πάλι τα πάντα ρυθμίζονται από το φωτογράφο, και η εστίαση, και τα πάντα. Αν το τρίποδο στήριξης της μηχανής είναι σωστό (βαρύ και σταθερό), δεν θα χρειαστεί τηλεχειρισμός, ίσως. Λίγες μηχανές έχουν αυτό το πρόγραμμα και είναι κυρίως για επαγγελματική χρήση.